Y-chromosomaal DNA-onderzoek

y-chromosomaal dna-onderzoekNaast het autosomale DNA bevat elke celkern ook DNA dat onder meer het geslacht bepaalt. Dit bevindt zich in de zogenoemde geslachtschromosomen. Bij de mens bestaan de geslachtschromosomen uit twee x-chromosomen als het een vrouw betreft, en uit één X- en één Y-chromosoom als het een man betreft. Alleen mannen hebben dus Y-chromosomaal DNA. Dit erft nagenoeg altijd onveranderd over van vader op zoon. Hierdoor hebben alle mannen in dezelfde mannelijke lijn doorgaans hetzelfde Y-chromosomale DNA-profiel, ook als er vele generaties tussen liggen. Een man heeft dus hetzelfde Y-chromosomale DNA-profiel als zijn overgrootvader in de mannelijke lijn.

Y-chromosomaal DNA-onderzoek is dus specifiek gericht op het DNA dat alleen mannen hebben. Het is vooral in twee situaties een interessante optie:

1 – wanneer uit het autosomale DNA-onderzoek geen of onvoldoende DNA-kenmerken zijn af te leiden die aan een man zijn toe te schrijven, maar er wel een aanwijzing is dat er celmateriaal van een man in het te onderzoeken biologisch spoor aanwezig is. Aan de orde wanneer het te onderzoeken monster zeer weinig DNA bevat, of een relatief grote hoeveelheid celmateriaal van een vrouw met daarbij een relatief (zeer) geringe hoeveelheid celmateriaal van een man.

2- bij verwantschapsonderzoek. Het Y-chromosoom erft immers in principe onveranderd over van vader op zoon, en daardoor erven ook de DNA-kenmerken op het Y-chromosoom onveranderd over. Broers met dezelfde biologische vader hebben dus hetzelfde Y-chromosomale DNA-profiel. Wanneer de Y-chromosomale DNA-profielen van twee mannen niet hetzelfde zijn, niet met elkaar matchen, is een verwantschap in de mannelijke lijn tussen deze twee mannen uitgesloten. Als ze matchen, kan er verwantschap bestaan. Maar: wat betreft de bewijswaarde moet men er rekening mee houden dat een Y-chromosomaal DNA-profiel veel minder persoonsonderscheidend is dan een standaard autosomaal DNA-profiel. Immers, alle mannen in dezelfde mannelijke lijn hebben hetzelfde Y-chromsomale DNA-profiel. Er is zelfs een kans dat een niet in de mannelijke lijn verwante man per toeval hetzelfde Y-chromosomale DNA-profiel heeft (en dit geldt dan ook voor diens mannelijke lijn).

Verwantschapsonderzoek

Zowel Y-chromosomaal DNA-onderzoek als mitochondriaal DNA-onderzoek kunnen een rol spelen bij verwantschapsonderzoek. Doordat vader en zoons hetzelfde Y-chromosomaal DNA hebben, en moeder en kinderen (zoons en dochters) hetzelfde mitochondriaal DNA hebben, kan men deze technieken (als aanvullend bewijs) gebruiken bij de identificatie van (onherkenbare) onbekende overleden personen. Een tot de verbeelding sprekende toepassing van mitochondriaal DNA-onderzoek is de identificatie van (zeer) oude skeletresten.

Dossiers met Y-chromosomaal DNA-onderzoek:

2008: Onderzoek naar oorlogsslachtoffer Pieter Hoppen

2012: De moord op Marianne Vaatstra (1999)

En wat andere in het oog springende zaken:

Met de huidige DNA-onderzoeksmethoden is het mogelijk een heel geringe hoeveelheid DNA te onderzoeken, zelfs als dat al heel oud uit. Uit honderden jaren oude stoffelijke resten kan nog DNA worden gehaald en onderzocht. Bij misdaadonderzoek wordt doorgaans wangslijmvlies afgenomen voor het vaststellen van iemands DNA-profiel. Bij overleden slachtoffers neemt men hiervoor, afhankelijk van de staat van het lichaam, meestal bloed, spier- of botweefsel. Is het lichaam in zeer slechte staat en levert zelfs DNA-onderzoek van spier- en botweefsel geen DNA-profiel op. dan bieden gebitselementen nog een mogelijkheid. Voorbeeld: in Vlaardingen wordt in 2001-2002 een middeleeuwse begraafplaats blootgelegd. De archeologen borgen 41 personen; van 24 skeletten bleken de gebitselementen genoeg DNA te bevatten voor DNA-onderzoek. Om hedendaagse verwanten te achterhalen deed de gemeente Vlaardingen een oproep; van de uiteindelijke 98 kandidaten bleek het Y-chromosomale DNA-profiel van nota bene een gepensioneerde tandarts uit Rotterdam overeen te komen met dat van een van de middeleeuwers. De tandarts is vrijwel zeker een verre nakomeling van de elfde-eeuwse man; de eerste keer dat in Nederland op deze manier een verwantschap werd aangetoond tussen een honderden jaren oud stoffelijk overschot en een levende persoon. Ander voorbeeld: er werd menselijke resten gevonden, opnieuw in Vlaardingen, in een pas gegraven talud.  Dankzij zogenoemde radiometrische datering kon worden bepaald dat het ging om een skelet van ongeveer 3300 jaar oud. Het lukte om DNA uit de kiezen te halen en zelfs om een autosomaal en Y-chromosomaal DNA-profiel te verkrijgen. Zeer informatief; de oudste persoon van wie in Nederland DNA en DNA-profielen zijn verkregen. En dan ten slotte de Watersnoodramp; in 2013 en 2014 werden in Schouwen-Duiveland dertig onbekende slachtoffers opgegraven, met het doel alsnog hun identiteit vast te stellen. Van 27 personen werd een DNA-profiel verkregen dat geschikt was voor opname in de DNA-databank Vermiste Personen. Aan de hand van de DNA-profielen van personen van wie een familielid door de Watersnoodramp wordt vermist, wordt onderzocht of de onbekende doden zijn te identificeren.

–> Veel meer informatie over Y-chromosomaal DNA-onderzoek in dit NFI-document: De Essenties van forensisch DNA-onderzoek

Belangrijke bronnen teksten op deze website: documenten NFI (waaronder het boek De Essenties van forensisch biologisch DNA-onderzoek) en het boek Kroongetuige DNA van Lex Meulenbroek en Paul Poley (2014).

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s