DNA-onderzoek: de toekomst

Toen DNA-onderzoek in 1989 in het Nederlands strafrecht werd geïntroduceerd, had niemand kunnen voorzien hoeveel er op wetenschappelijk, juridisch, moreel-ethisch, technisch en maatschappelijk gebied zou gebeuren. Wat kunnen we in de toekomst nog verwachten? Hoe ver gaan de ontwikkelingen nog?

  • Meer, beter en sneller. De apparatuur wordt verfijnder, denk aan nog betere lichtbronnen en filters om objecten te bekijken.
  • De ouderdom van sporen bepalen wordt mogelijk.
  • Informatieve DNA-profielen verkrijgen uit slechte, minimale biologische sporen. Steeds beter mogelijk
  • De bewijswaarde vaststellenvan het resultaat van vergelijkend DNA-onderzoek door ontwikkelingen van rekenmodellen en software. Zo kunnen juristen de resultaten van het DNA-onderzoek nog beter wegen in de context van de zaak.
  • DNA-profielen bepalen op de plaats delict: mobiele instrumenten.
  • Steeds nadrukkelijker de vraag: hoe is een spoor op de plaats delict gekomen, naast de vraag van wie het spoor is. Forensisch onderzoek op activiteitniveau naast bronniveau. De context gaat belangrijker worden.
  • Maatschappelijke en politieke discussies over de grens tussen privacy aan de ene kant en het belang voor opsporing en veiligheid aan de andere kant. En over of alles wat in de toekomst mogelijk wordt, ook wenselijk is.
  • Molecular photo fitting: het maken van een compositietekening op basis van informatie die uit een spoor is te verkrijgen. Uitbreiding van uiterlijk waarneembare persoonskenmerken die via DNA-onderzoek uit sporenmateriaal kan worden gehaald. Na kleur van de ogen, haarkleur en huidskleur bijvoorbeeld ook vroegtijdige kaalheid, sproeten, et cetera. Hoe dicht staan iemands ogen bij elkaar? Wat zijn de lengte-breedteverhoudingen in het gezicht? Wat is de afstand van iemands oog naar zijn oor?
  • Next generation sequencing. Een nieuwe manier van DNA-onderzoek; niet gebaseerd op lengteverschillen tussen DNA-fragmenten (hypervariabele gebieden) maar op de exacte volgorde (sequentie) van de afzonderlijke bouwstenen van DNA. Nog gedetailleerder,  het persoonsonderscheidende vermogen wordt nog groter. En er is minder DNA-materiaal nodig voor het onderzoek. Kleinere hoeveelheden moleculen volstaan, waar nu gangbare apparatuur de hoeveelheid niet zou detecteren. Belangrijk als er weinig DNA-materiaal wordt gevonden of als er een complex DNA-mengprofiel is waarbij de verschillende personen niet te onderscheiden zijn.
  • Single cell forensics. In één cel bevindt zich slechts zes picogram DNA, dus een miljardste milligram, terwijl er zo’n honderd keer meer eiwitten in een cel zitten. Die eiwitten blijven nu vrijwel ongebruikt, en dat geldt ook voor heel veel andere chemische stoffen in een cel. Binnen vijf of tien jaar verwacht men dat het forensisch onderzoek zich behalve op DNA ook gaat richten op die eiwitten en andere chemische stoffen in een cel. Zo kan alle informatie die zich in een spoor bevindt, eruit geperst worden.
  • De huidige DNA-databank zal de komende twintig jaar met een factor vier groeien. Daarna zal die zich stabiliseren, omdat er dan ieder jaar evenveel in worden opgenomen als er wettelijk uit worden verwijderd. De komende jaren betekent dat nog een verdere toename van de effectiviteit van de databank. De groei zal worden versterkt doordat we onze DNA-profielen met steeds meer profielen in andere landen dan de Europese Unie vergelijken. Nu zijn er overeenkomsten met achttien landen; op den duur zullen alle 28 landen van de Europese Unie verplicht hun DNA-databank geschikt moeten maken voor geautomatiseerde zoekacties vanuit andere landen. Ook is er een verdrag met de Verenigde Staten in de maak; eerst zal de federale Amerikaanse DNA-wetgeving moeten worden aangepast.
  • Complexe mengprofielen zijn nu vaak nog niet geschikt voor opname in of vergelijking met de DNA-databank. Dat gaat veranderen – er wordt al mee geëxperimenteerd.
  • Een DNA-databank voor alle Nederlanders zal er volgens de huidige verdragen niet snel komen; staat op gespannen voet met het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens. Engeland heeft wel eens een overtreding gemaakt door DNA-profielen van niet-vervolgde en niet-veroordeelde personen te bewaren. Ze moesten in 2012 en 2013 ongeveer 1,7 miljoen DNA-profielen uit hun databank verwijderen.
  • Meer gebruik van RNA-onderzoek, waarmee types celmateriaal vastgesteld kunnen worden. DNA is in alle lichaamscellen van één persoon gelijk, maar de vertaling ervan, RNA, bepaalt welke taal de betreffende cel uitvoert in het lichaam. Elk celtype heeft daardoor specifiek RNA. Kan relevant zijn bij bijvoorbeeld zedenzaak: is het spoor onder een vingernagel een huidcel of een vaginale cel? RNA-onderzoek verhoogt zo het criminalistische onderzoek: wat is er gebeurd? Een rechter kan zo vaststellen wie er liegt: de aanklager, die beweert dat de verdachte het slachtoffer met de hand vaginaal heeft gepenetreerd, of de verdediging, die beweert dat de verdachte het slachtoffer alleen maar een hand heeft gegeven. Maar ook: een man is door meerdere mannen beschoten: wie loste het fatale schot? Op een van de kogels wordt weefesel gevonden; met de RNA-test wordt vastgesteld dat het hersenweefsel is. DNA-onderzoek stelt vast dat het hersenweefsel van het slachtoffer is. De afdeling Wapens en Munitie koppelt de kogel aan een vuurwapen, waarop een DNA-profiel wordt gevonden van een verdachte. Zo koppel je een dodelijke kogel aan een schutter. DNA en RNA: het verschil tussen ‘van wie is het’ en ‘wat is het’.

Belangrijke bronnen teksten op deze website: documenten NFI (waaronder het boek De Essenties van forensisch biologisch DNA-onderzoek) en het boek Kroongetuige DNA van Lex Meulenbroek en Paul Poley (2014).

Advertenties

Een gedachte over “DNA-onderzoek: de toekomst

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s